Cách chơi cờ vua cho người mới

Cờ vua là trò chơi của hai người, một người cầm quân Trắng và một người cầm quân Đen. Bàn cờ có 64 ô, một nửa sáng màu và một nửa sẫm màu, mỗi bên bắt đầu với mười sáu quân cờ: một vua, một hậu, hai xe, hai tượng, hai mã và tám tốt. Trắng luôn đi trước, sau đó hai bên đi lần lượt, mỗi lượt một nước đi. Bạn phải dồn vua của đối thủ vào thế bị tấn công mà không có đường thoát. Thế đó gọi là chiếu hết, và nó thắng ván cờ ngay lập tức.

Bước 1: Bày bàn cờ

Đặt bàn cờ sao cho mỗi bên có một ô sáng màu ở góc bên phải. Hàng trong cùng được xếp từ hai góc vào giữa: xe, mã, tượng, rồi hậu và vua ở hai ô giữa. Điều mọi người hay quên là con hậu: hậu luôn bắt đầu ở ô cùng màu với mình, hậu Trắng ở ô sáng d1, hậu Đen ở ô sẫm d8. Vua đứng ngay cạnh hậu, và tám con tốt xếp kín hàng thứ hai. Nếu bạn muốn xem từng bước kèm hình minh họa riêng, có hẳn một hướng dẫn cách bày bàn cờ vua.

Bước 2: Học cách đi của từng quân cờ

Có sáu loại quân cờ và mỗi loại đi một kiểu riêng. Khi quân của bạn đi vào ô đang có quân đối phương, nó bắt quân đó, và quân bị bắt rời khỏi bàn cờ. Bạn không bao giờ được đi vào ô đang có quân của chính mình.

Vua

Vua đi đúng một ô theo mọi hướng, thẳng hay chéo đều được. Đây là quân cờ quan trọng nhất trên bàn cờ: mất vua là thua ván cờ. Vua không bao giờ được đi vào ô mà quân đối phương đang tấn công.

Hậu

Hậu là quân cờ mạnh nhất. Hậu đi bao xa cũng được theo một đường thẳng: tiến, lùi, sang ngang hay chéo. Thứ duy nhất cản hậu lại là một quân cờ khác nằm chắn đường; hậu không nhảy qua được.

Quân xe

Xe đi bao nhiêu ô cũng được theo đường thẳng: lên, xuống, sang trái hoặc sang phải. Bạn có hai quân xe, đứng ở các góc lúc đầu. Trên bàn cờ trống, một quân xe kiểm soát mười bốn ô từ bất kỳ ô nào. Vua và xe đấu với vua trơ trọi là thế chiếu hết bắt buộc, và đó là lý do tàn cuộc xe quyết định rất nhiều ván đấu.

Quân tượng

Tượng đi bao nhiêu ô cũng được, nhưng chỉ theo đường chéo. Nghĩa là mỗi quân tượng ở trên một màu ô suốt cả ván: một quân của bạn sống trên ô trắng, quân kia trên ô đen. Hai quân tượng cùng nhau bao quát cả bàn cờ.

Quân mã

Mã đi hình chữ L: hai ô theo một hướng, rồi một ô sang bên. Đây là quân cờ duy nhất biết nhảy: các quân cờ đứng chắn đường nó hoàn toàn không ảnh hưởng gì. Mã luôn đáp xuống ô khác màu với ô nó vừa rời đi; từ trung tâm nó có tám ô để đi, từ góc chỉ còn hai.

Quân tốt

Tốt đi một ô về phía trước, hoặc hai ô ở ngay nước đi đầu tiên của nó. Nhưng nó bắt quân theo cách khác: một ô chéo về phía trước. Tốt không bao giờ lùi lại được, nên mọi nước đi của tốt đều là vĩnh viễn. Một quân tốt đi tới đầu bên kia của bàn cờ sẽ thành hậu, xe, tượng hoặc mã ngay trong nước đi đó. Luật này gọi là phong cấp, và phần dưới sẽ nói kỹ hơn.

Bước 3: Chiếu và chiếu hết

Khi một quân cờ tấn công vua đối phương, đó là chiếu. Chiếu phải được giải ngay ở nước đi kế tiếp, và chỉ có ba cách: đưa vua sang ô an toàn, lấy quân khác chắn đường tấn công, hoặc bắt quân đang chiếu. Nếu không làm được cách nào trong ba cách đó thì đây là chiếu hết và ván cờ kết thúc ngay lập tức. Vua thật ra không bao giờ bị bắt; chính cái bẫy đó là dấu chấm hết của ván cờ. Hình minh họa cho thấy thế cờ bạn sẽ gặp nhiều nhất: chiếu hết hàng cuối, khi vua bị chính những quân tốt của mình rào kín.

Bước 4: Ba nước đi đặc biệt

Nhập thành đưa vua đi hai ô về phía một quân xe, còn xe nhảy sang phía bên kia của vua: một nước đi, hai quân cờ. Chỉ được phép nếu cả vua lẫn quân xe đó chưa hề di chuyển, các ô ở giữa đều trống, vua không bị chiếu và cũng không đi qua ô đang bị tấn công. Mỗi ván bạn chỉ nhập thành một lần, và làm sớm gần như luôn đúng, vì nó đưa vua vào chỗ an toàn.

Phong cấp: một quân tốt đi tới hàng ngang cuối cùng lập tức thành hậu, xe, tượng hoặc mã, và hầu như ai cũng chọn hậu. Còn bắt tốt qua đường là nước hiếm gặp: khi tốt đối phương dùng nước đi đầu hai ô để đáp xuống ngay cạnh tốt của bạn, bạn được bắt nó như thể nó chỉ đi một ô, nhưng chỉ ở ngay nước đi kế tiếp. Ba điều kiện và một bàn cờ để bạn thử nằm ở trang bắt tốt qua đường.

Bước 5: Ván cờ kết thúc mà không có người thắng như thế nào

Không phải ván nào cũng kết thúc bằng chiếu hết. Nếu bên tới lượt đi không còn nước đi hợp lệ nào mà vua lại không bị chiếu thì đó là hết nước đi (pat): hòa, ngay cả khi bên kia còn cả một đạo quân. Ván cờ cũng hòa khi hai bên thỏa thuận, khi cùng một thế cờ lặp lại ba lần, hoặc khi không bên nào còn đủ quân cờ để chiếu hết. Bài học thực tế cho người mới: khi bạn đang thắng lớn, hãy luôn chừa cho vua đối phương một nước đi hợp lệ cho tới khi bạn thật sự chiếu hết được. Danh sách đầy đủ các luật hòa nằm ở trang luật cờ vua.

Bước 6: Năm thói quen cho ván cờ đầu tiên của bạn

Luật chỉ có vậy thôi. Trước khi chơi, đây là năm thói quen giúp thắng các ván cờ của người mới:

1. 1.Giành lấy bốn ô trung tâm (d4, d5, e4, e5). Quân cờ phát huy sức mạnh tốt nhất từ giữa bàn cờ.
2. 2.Đưa mã và tượng ra sớm. Một quân cờ còn đứng ở ô xuất phát là một quân cờ chưa chơi.
3. 3.Nhập thành trước nước thứ mười: vua nấp sau ba quân tốt chưa di chuyển thì an toàn trước hầu hết các đòn tấn công sớm.
4. 4.Đừng đưa hậu ra quá sớm. Đối thủ sẽ được đi thêm nhiều nước miễn phí nhờ tấn công hậu của bạn.
5. 5.Trước mỗi nước đi, dừng lại một giây: nước đi vừa rồi của đối thủ đang tấn công cái gì?

Ván cờ của người mới thường được quyết định bởi những quân cờ bị bỏ quên không ai giữ, nên trước mỗi nước đi, hãy kiểm tra mọi quân cờ mà nước đi vừa rồi của đối thủ đang tấn công. Khi bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về mười nước đi đầu, loạt bài khai cuộc cờ vua hay nhất cho người mới nối tiếp đúng từ chỗ này.

Bước 7: Tự mình thử xem

Hai thế cờ để bạn giải trên bàn cờ: nước đi chữ L của mã, rồi một thế chiếu hết sau một nước.

Câu hỏi cho người mới

Đọc tiếp: luật cờ vua và cách xếp bàn cờ vua, từng bước.

Thêm hướng dẫn cờ vua: Tất cả hướng dẫn cờ vua · Luật cờ vua

Trang này bằng ngôn ngữ khác: English · தமிழ் · हिन्दी · Hinglish · বাংলা · मराठी · Deutsch · Polski · Bahasa Indonesia · Русский · ไทย · Italiano · Français · Türkçe · Español · Português · العربية