Luật cờ vua
Ký hiệu cờ vua
Cách đọc và ghi nước đi
Ký hiệu đại số ghi mọi nước đi trong cờ vua chỉ bằng hai đến năm ký tự: quân nào, và đi đâu. Đây là cách các ván cờ được ghi lại, cách sách vở và bài tập nói chuyện với bạn, và cách người chơi nghiên cứu những ván cờ có từ hai trăm năm trước. Toàn bộ hệ thống nằm bên dưới: tên ô, chữ cái quân cờ, bắt quân, chiếu, nhập thành và phong cấp, kèm một ván cờ để đọc từng nước một.
Cách đặt tên các ô
Mỗi ô đều có một tên gồm một chữ cái và một con số. Các cột, gọi là cột dọc, được đánh chữ từ a đến h bắt đầu từ bên trái của Trắng. Các hàng, gọi là hàng ngang, được đánh số từ 1 đến 8 bắt đầu từ phía Trắng. Vậy nên vua Trắng bắt đầu ở e1, vua Đen ở e8, và ô trong hình là e4: cột dọc e, hàng ngang 4. Tên ô không bao giờ đổi theo góc nhìn của bạn; e4 vẫn là e4 dù bạn ngồi ở phía nào của bàn cờ, và chính điều đó giúp hai người chơi cùng tờ biên bản thống nhất được với nhau.
Chữ cái của quân cờ
Mỗi quân cờ có một chữ cái viết hoa: K cho vua, Q cho hậu, R cho xe, B cho tượng, và N cho mã, vì mã đã nhường chữ K cho vua nên dùng chữ cái thứ hai của mình. Riêng tốt thì không có chữ cái nào: một nước đi chỉ ghi trơ tên ô, như e4, luôn luôn là nước đi của tốt.
Đọc một nước đi
Một nước đi gồm chữ cái quân cờ rồi đến ô đích. Nf3 nghĩa là một quân mã đi tới f3. Be2 nghĩa là một quân tượng đi tới e2. e4 nghĩa là một quân tốt đi tới e4. Để ý xem thiếu gì: ô xuất phát. Ký hiệu chỉ cho bạn biết quân cờ đáp xuống đâu, còn bạn phải tự nhìn ra quân nào có thể tới đó; hầu như lúc nào cũng chỉ có đúng một quân làm được.
Khi hai quân giống nhau đều có thể tới cùng một ô, thêm một ký tự là phân biệt được: cột dọc của quân đã đi, hoặc hàng ngang nếu cột dọc cũng trùng. Với hai quân xe ở a1 và f1 đều tới được d1, các nước đi sẽ là Rad1 và Rfd1. Trong một ván cờ đã ghi lại, các nước đi đi theo cặp có đánh số, nước của Trắng trước: 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 nghĩa là Trắng đẩy tốt e, Đen làm y hệt, Trắng phát triển mã, và Đen cũng đáp lại như vậy.
Bắt quân, chiếu, nhập thành và phong cấp
| Ký hiệu | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| x | Một nước bắt quân | Bxe5: tượng bắt quân ở e5 |
| + | Chiếu | Qh5+: hậu tới h5, tấn công vua |
| # | Chiếu hết | Qh7#: hậu tới h7, hết ván |
| O-O | Nhập thành cánh vua | Vua tới g1, xe tới f1 |
| O-O-O | Nhập thành cánh hậu | Vua tới c1, xe tới d1 |
| = | Phong cấp | e8=Q: tốt trở thành hậu |
| e.p. | Bắt tốt qua đường (không bắt buộc) | exd6 e.p.: nước bắt quân đặc biệt của tốt |
Hai hàng cần thêm một chi tiết. Khi tốt bắt quân, ta viết cột dọc xuất phát của tốt thay cho chữ cái quân cờ: exd5 nghĩa là tốt cột e bắt quân trên d5. Còn nhập thành là nước đi duy nhất viết ra mà không có ô nào cả; nó có trang riêng nói đủ luật. Bạn cũng sẽ gặp các dấu bình luận: ! cho nước đi hay, ? cho nước sai, !! và ?? cho phiên bản đậm nét của mỗi loại. Đó là ý kiến, không phải nước đi; biên bản ván cờ không bao giờ cần chúng.
Một ván đầy đủ, có chú thích
Đây là ván nổi tiếng ngắn nhất trong cờ vua, thế chiếu hết Scholar's Mate, viết ra đầy đủ: 1. e4 e5 2. Bc4 Nc6 3. Qh5 Nf6?? 4. Qxf7#. Đọc từng nước một: tốt lên e4, tốt lên e5; tượng ra c4, mã ra c6; hậu sang h5, mã ra f6 (một nước hớ, nên có ??); hậu bắt quân trên f7, chiếu hết. Qxf7# đọc là: Q là hậu, x là bắt quân, f7 là ô, # là chiếu hết.
Tự đọc một nước
Thế cờ dưới đây có sau 1. e4 e5. Biên bản cho nước đi tiếp theo của Trắng; hãy đọc nó và đi trên bàn cờ.
Biên bản ghi nước đi tiếp theo của Trắng là Nf3. Hãy đọc, tìm ra và đi nước đó.
Chạm vào một quân cờ, rồi chạm vào ô bạn muốn đi tới.
Câu hỏi về ký hiệu
Chữ x trong ký hiệu cờ vua nghĩa là gì?
Là bắt quân. Bxe5 nghĩa là tượng bắt quân đang đứng trên e5. Khi tốt bắt quân, cột dọc xuất phát của tốt thay cho chữ cái quân cờ: exd5 nghĩa là tốt cột e bắt quân trên d5.
Dấu + và # trong cờ vua nghĩa là gì?
+ nghĩa là chiếu: nước đi tấn công vua đối phương. # nghĩa là chiếu hết: vua bị tấn công và không còn đường thoát, nên ván cờ kết thúc. Qh5+ là một nước chiếu; Qh7# kết thúc ván cờ.
O-O trong cờ vua nghĩa là gì?
Nhập thành gần: vua nhảy hai ô về phía xe cột h và xe đáp xuống ngay cạnh vua. O-O-O là bản nhập thành xa. Đây là những nước đi duy nhất viết ra mà không có ô đích.
Vì sao tốt không có chữ cái riêng?
Nước đi của tốt chỉ viết bằng ô đích; e4 nghĩa là một con tốt đi tới e4. Vì mọi quân khác đều có chữ in hoa (K, Q, R, B, N), một nước đi bắt đầu bằng chữ thường thì chỉ có thể là nước của tốt, nên thêm ký hiệu cũng chẳng ích gì.
Vì sao mã dùng chữ N?
K đã dành cho vua rồi, nên mã lấy chữ cái thứ hai của mình. Trong sách tiếng Anh cũ bạn sẽ thấy Kt thay vì N; ký hiệu đại số hiện đại chốt lại là N.
Học tiếp: luật cờ vua, cách xếp bàn cờ, cột dọc và hàng ngang từ đâu mà có và giá trị quân cờ, mỗi quân đáng bao nhiêu.
Thêm hướng dẫn cờ vua: Tất cả hướng dẫn cờ vua · Luật cờ vua
Trang này bằng ngôn ngữ khác: English · தமிழ் · हिन्दी · Hinglish · বাংলা · मराठी · Deutsch · Polski · Bahasa Indonesia · Русский · ไทย · Italiano · Français · Türkçe · Español · Português · العربية
