Luật cờ vua
Nhập thành
Luật, cách ghi và khi nào nên nhập thành
Nhập thành là nước đi duy nhất trong cờ vua di chuyển hai quân cờ của bạn cùng một lúc: vua nhảy hai ô về phía một quân xe, còn quân xe đó sang đứng ở phía bên kia của vua. Chỉ trong một nước đi, bạn đưa vua vào chỗ an toàn và đưa xe vào cuộc chơi, nên các kỳ thủ mạnh nhập thành trong gần như mọi ván họ chơi.
Nhập thành là gì
Bình thường, vua chỉ đi được một ô mỗi nước. Nhập thành là ngoại lệ: mỗi ván một lần, vua có thể nhảy hai ô về phía một quân xe của bạn, và quân xe đó nhảy qua để đứng vào ô mà vua vừa đi ngang. Hai quân cờ di chuyển cùng nhau, tính là một nước đi, và vua luôn đi đúng hai ô dù bạn nhập thành với quân xe nào. Trong hình, vua Trắng đi từ e1 sang g1 và xe h1 đứng vào f1. Đen nhập thành y hệt như vậy ở phía bên kia bàn cờ, từ e8 sang g8.
Nước đi này có mặt vì một lý do đơn giản: vua đứng giữa bàn cờ là đứng trên những cột dọc và đường chéo thoáng nhất, đúng chỗ mà các quân nặng sẽ nhắm tới. Nhập thành giải quyết cả hai vấn đề cùng lúc. Vua nấp sau bức tường tốt ở góc bàn cờ, còn quân xe, quân cờ thèm cột dọc mở nhất, thì bước về phía trung tâm.
Bốn điều kiện
Nhập thành chỉ hợp lệ khi cả bốn điều sau đều đúng vào lúc bạn muốn đi nước đó:
- 1.Vua của bạn chưa hề di chuyển lần nào trong cả ván.
- 2.Quân xe mà bạn nhập thành cùng cũng chưa di chuyển.
- 3.Mọi ô giữa vua và quân xe đó đều trống.
- 4.Vua của bạn không bị chiếu, không đi ngang qua ô nào bị quân địch tấn công, và không dừng lại trên ô bị tấn công.
Hai điều đầu là vĩnh viễn: một khi vua đã đi, bạn mất quyền nhập thành đến hết ván, kể cả khi vua quay ngay về chỗ cũ. Đi một quân xe thì chỉ mất quyền nhập thành ở bên đó thôi. Hai điều cuối chỉ là tạm thời; bị chiếu hoặc ô đi ngang bị tấn công chỉ ngăn bạn nhập thành ngay lúc này, và quyền đó trở lại khi vấn đề được xử lý xong. Có một chi tiết làm nhiều người bất ngờ: chỉ các ô của vua mới quan trọng. Quân xe có thể đang bị tấn công, thậm chí đi ngang qua ô bị tấn công, mà nhập thành vẫn hoàn toàn hợp lệ.
Cánh vua so với cánh hậu
Bạn được nhập thành với quân xe nào cũng được. Nhập thành cánh vua (hay nhập thành "gần") dùng quân xe ở gần vua: vua dừng ở g1, xe ở f1, và chỉ cần hai ô trống. Nhập thành cánh hậu (hay nhập thành "xa") dùng quân xe ở xa: vua dừng ở c1, xe vòng hẳn sang d1, và phải có ba ô trống là b1, c1 và d1. Cái ô thứ ba đó là một cái giá thật, vì hậu và cả hai quân nhẹ bên cánh hậu phải dọn đường trước, nên nhập thành cánh vua phổ biến hơn hẳn.
Được cái này thì mất cái kia. Nhập thành cánh hậu cần nhiều thời gian chuẩn bị hơn, và tốt cột a lúc đầu không được vua che chở, nhưng nó đặt luôn quân xe vào cột d, thường là cột dọc tốt nhất trên bàn cờ, mà không phải làm gì thêm. Những ván mà hai bên nhập thành về hai phía khác nhau thường rất dữ dội: mỗi bên có thể dồn tốt sang tấn công vua đối phương mà không làm hở vua mình.
Cách ghi nước đi
Nhập thành cánh vua được ghi là O-O, cánh hậu là O-O-O: đây là những nước đi duy nhất trong cờ vua được ghi mà không có tên ô. Mọi thứ còn lại trên tờ biên bản đều có trong hướng dẫn ghi biên bản cờ vua.
Khi nào nên nhập thành
Với người mới, luật đơn giản là: sớm. Nhập thành trong mười nước đi đầu, thường là cánh vua, là lời khuyên đúng trong gần như mọi ván; một quân vua chưa nhập thành còn kẹt giữa bàn cờ là nguyên nhân của phần lớn những ván thua nhanh. Khi bạn tiến bộ hơn, luật này có thêm hai điều chỉnh. Thứ nhất, hãy nhìn hàng tốt trước mặt vua đã nhập thành: nếu quân của đối thủ đã nhắm vào g2 và h2 (g7 và h7 với Đen), hoặc một đợt tấn công bằng tốt sắp tới ở bên đó, thì nhập thành về phía đó là tự chui vào đòn tấn công. Thứ hai, trong tàn cuộc không còn hậu thì logic ngược lại: không còn quân nặng để sợ, vua nên ở giữa bàn cờ, và nhập thành có khi lại là một nước đi phí.
Tự nhập thành
Thế cờ dưới đây lấy từ một khai cuộc Ý bình thường. Vua và xe h1 của bạn chưa di chuyển, các ô giữa chúng đều trống, và không có gì tấn công đường đi của vua.
Các ô giữa vua và xe h1 của bạn đều trống và cả hai quân đều chưa di chuyển. Hãy nhập thành cánh vua.
Chạm vào một quân cờ, rồi chạm vào ô bạn muốn đi tới.
Câu hỏi về nhập thành
Có được nhập thành để thoát chiếu không?
Không. Nếu vua đang bị chiếu, nhập thành không phải là cách trả lời hợp lệ. Bạn phải đi vua, chặn nước chiếu, hoặc bắt quân đang chiếu. Bạn vẫn có thể nhập thành sau đó, vì bị chiếu không làm mất quyền nhập thành; chỉ đi vua mới làm mất.
Đi vua rồi thì còn nhập thành được không?
Không, và quyền đó không bao giờ trở lại, kể cả khi vua quay về ô xuất phát. Đi quân xe cũng vậy, nhưng chỉ mất quyền nhập thành với quân xe đó: bên còn lại vẫn dùng được.
Có nhập thành cánh hậu được không?
Được. Bạn được nhập thành với quân xe nào cũng được. Nhập thành cánh hậu đưa vua từ e1 sang c1 (e8 sang c8 với Đen) và xe từ a1 sang d1. Nó cần ba ô trống thay vì hai, nên thường mất thêm một nước đi để chuẩn bị.
Nhập thành được ghi trong ký hiệu như thế nào?
O-O là nhập thành cánh vua và O-O-O là nhập thành cánh hậu: đây là những nước đi duy nhất trong cờ vua được viết mà không kèm tên ô. Chuyện này là số không hay chữ cái thì câu trả lời khá nhàm chán: chính thức đó là chữ O in hoa.
Bạn có thể nhập thành khi xe đang bị tấn công không?
Có. Các hạn chế chỉ áp dụng cho vua: vua không được nhập thành khi đang bị chiếu, không được đi qua ô bị tấn công, và không được đi vào ô bị tấn công. Xe thì có thể bị tấn công, và thậm chí có thể đi qua ô bị tấn công trên đường đến d1.
Học tiếp: luật cờ vua, bắt tốt qua đường, nước đi đặc biệt còn lại và cách chơi cờ vua cho người mới.
Thêm hướng dẫn cờ vua: Tất cả hướng dẫn cờ vua · Luật cờ vua
Trang này bằng ngôn ngữ khác: English · தமிழ் · हिन्दी · Hinglish · বাংলা · मराठी · Deutsch · Polski · Bahasa Indonesia · Русский · ไทย · Italiano · Français · Türkçe · Español · Português · العربية