Luật cờ vua
Giá trị quân cờ
Mỗi quân đáng bao nhiêu
Tốt 1, mã 3, tượng 3, xe 5, hậu 9. Năm con số trả lời câu hỏi nằm sau gần như mọi nước bắt quân trong cờ vua: đổi thế này mình có lợi không? Đây là nơi chúng ra đời, cách dùng chúng, và những tình huống chúng thôi nói thật.
Các giá trị
| Quân cờ | Giá trị | Cách đi |
|---|---|---|
| Vua | Cả ván cờ | Một ô theo bất kỳ hướng nào |
| Hậu | 9 điểm | Bao xa cũng được, theo cả tám hướng |
| Xe | 5 điểm | Đi bao xa cũng được theo đường thẳng |
| Tượng | 3 điểm | Đi bao xa cũng được theo đường chéo |
| Mã | 3 điểm | Đi hình chữ L: hai ô rồi rẽ ngang một ô; nhảy qua được các quân cờ khác |
| Tốt | 1 điểm | Một ô về phía trước; hai ô ở nước đi đầu tiên; không bao giờ đi lùi |
Tốt là đơn vị: mọi quân khác đều đo bằng tốt. Vua không mang con số nào vì không bao giờ đổi được; mất vua là thua ván cờ, nên giá của vua là vô hạn. Mã và tượng gộp lại gọi là quân nhẹ; xe và hậu là quân nặng.
Các con số từ đâu ra
Các giá trị là cách nói gọn về độ cơ động và tầm với. Trên bàn cờ trống, xe kiểm soát mười bốn ô từ bất kỳ đâu; tượng nhiều nhất là mười ba ô từ trung tâm nhưng chỉ bảy ô từ góc, và mãi mãi chỉ đi trên ô một màu. Tám ô của mã co lại còn hai khi mã đứng ở góc. Hậu gộp cả xe lẫn tượng, và con số 9 của hậu (thay vì 5 + 3) phản ánh sức mạnh của việc làm cả hai việc cùng lúc. Cũng logic đó giải thích số 1 của tốt: nó là quân chậm nhất trên bàn cờ. Nhưng đừng để con số làm bạn lơ là, vì một con tốt tới được hàng ngang cuối sẽ phong cấp thành hậu, và mối đe dọa đó lật ngược tàn cuộc.
Dùng giá trị khi đổi quân
Phép tính khi bắt quân rất đơn giản: so sánh cái bạn cho đi với cái bạn nhận về. Hai con số bằng nhau là đổi ngang; lệch nhau nghĩa là có người lời. Có vài kiểu đổi quân xảy ra thường xuyên đến mức chúng có tên riêng:
- 1.Được chất: mã hoặc tượng của bạn (3) đổi lấy xe của đối phương (5). Lời khoảng hai tốt.
- 2.Đổi quân nhẹ: mã lấy tượng (3 đổi 3), trên giấy tờ là ngang nhau; thế cờ mới quyết định ai vui hơn.
- 3.Hai quân nhẹ (6) đổi lấy một xe và một tốt (6): tính điểm thì ngang nhau, nhưng hai quân cờ thường mạnh hơn ở trung cuộc.
- 4.Hậu (9) đổi lấy hai xe (10): hai xe thắng về điểm, và thường thắng cả ở tàn cuộc; hậu cần mục tiêu để tấn công, còn hai xe cần phối hợp với nhau.
Giá trị quân cờ cũng quyết định mối đe dọa nào là nặng. Dùng mã tấn công hậu là một đe dọa thật sự; hậu phải chạy, nếu không sẽ bị đổi lỗ. Một con mã được tốt bảo vệ chắc chắn đôi khi có thể bỏ qua đòn tấn công của hậu: nếu hậu bắt quân, tốt bắt lại, tức là đổi 9 điểm lấy 3. Dù vậy, thế cờ vẫn là thứ quyết định con mã an toàn hay phải chạy.
Khi những con số nói dối
Điểm số chỉ là chỉ dẫn về lực lượng. Cách tính này sai trong ba trường hợp. Thứ nhất, sự linh hoạt quan trọng hơn phép tính: một con xe bị kẹt sau chính đám tốt của mình còn kém giá trị hơn một con tượng đang quét dọc đường chéo thoáng, bảng điểm nói gì cũng vậy. Thứ hai, giá trị thay đổi theo thế cờ: tượng mạnh lên trong thế cờ thoáng và thường phát huy tốt nhất khi đi thành cặp, mã mạnh lên trong thế cờ bí, còn xe mạnh dần khi các cột dọc mở ra ở tàn cuộc. Thứ ba, chiếu hết đứng trên tất cả: một nước thí bỏ hậu để chiếu hết không phải là mất 9 điểm, mà là thắng ván cờ. Điểm số không bao giờ quyết định kết quả; chỉ chiếu hết mới quyết định. Một nước thí là đúng khi lực lượng bỏ ra được trả lại bằng chiếu hết, bằng việc ép đối phương mất nhiều lực lượng hơn, hoặc bằng phong cấp.
Chọn nước bắt quân đúng
Trong thế cờ dưới đây, mã của bạn bắt đôi hai quân cờ. Một nước bắt quân được 5 điểm, nước kia được 3.
Mã của bạn đang tấn công xe ở c7 và tượng ở e7. Hãy bắt quân cờ có giá trị hơn.
Chạm vào một quân cờ, rồi chạm vào ô bạn muốn đi tới.
Câu hỏi về giá trị quân cờ
Mỗi quân cờ trong cờ vua đáng bao nhiêu điểm?
Tốt 1, mã 3, tượng 3, xe 5, hậu 9. Vua không có con số nào vì vua không bao giờ bị đổi: mất vua là thua ván cờ.
Tượng có giá trị hơn mã không?
Cả hai đều được tính là 3, và quân nào thật sự tốt hơn thì tùy thế cờ: tượng thích thế cờ thoáng với những đường chéo dài, mã thích thế cờ bí với các tốt đứng yên. Hai tượng đi cùng nhau thường đáng thêm một chút; nhiều người tính cặp tượng đáng khoảng nửa tốt.
Vua đáng bao nhiêu điểm?
Không điểm nào, hoặc tất cả. Vua không bao giờ được tính vì vua không thể bị bắt quân hay bị đổi; chiếu hết vua mới là mục tiêu của ván cờ. Khi tham chiến ở tàn cuộc, vua đi như một con hậu chậm chạp và thường được xem là đáng khoảng 4 điểm về mặt linh hoạt.
"Chất" trong cờ vua là gì?
Đó là việc đổi một con xe lấy một con tượng hoặc một con mã. Bên phải bỏ xe bị coi là "mất chất", tức thiệt khoảng 2 điểm theo cách tính chuẩn. Cố ý làm vậy để đổi lấy lợi thế khác thì gọi là thí chất.
Điểm số có quyết định ai thắng không?
Không. Điểm số chỉ là chỉ dẫn cho việc đổi quân, không phải điểm thi đấu: không ai cộng chúng lại ở cuối ván, và ván cờ chỉ thắng bằng chiếu hết. Bên đang kém hẳn một con hậu vẫn thắng ngay khi vua đối phương bị chiếu hết.
Học tiếp: luật cờ vua, ký hiệu cờ vua, cách ghi nước đi và cách chơi cờ vua cho người mới.
Thêm hướng dẫn cờ vua: Tất cả hướng dẫn cờ vua · Luật cờ vua
Trang này bằng ngôn ngữ khác: English · தமிழ் · हिन्दी · Hinglish · বাংলা · मराठी · Deutsch · Polski · Bahasa Indonesia · Русский · ไทย · Italiano · Français · Türkçe · Español · Português · العربية