Satranç öğren

Satranç Nedir?

Oyunun kuralları, taşları, amacı ve tarihi

Satranç, 64 kareli bir satranç tahtasında oynanan iki kişilik bir strateji oyunudur. Her taraf altı çeşit, on altı taşı yönetir, oyuncular sırayla birer taş oynar ve rakip şahı kaçamayacağı şekilde kıstıran oyunu kazanır: buna şah mat denir. Hiçbir şey gizli değildir, zar da atılmaz, yani daha iyi kararları veren kazanır. Bu sayfada satranç tahtasını, taşları, oyunun amacını, oyunun nereden geldiğini, bir oyunun ilk hamleden son hamleye nasıl ilerlediğini ve bugün nasıl oynayabileceğini bulacaksın.

Genel bakış

İki oyuncu sekize sekizlik bir satranç tahtasının iki yanına oturur. Biri Beyaz, diğeri Siyah oynar ve ilk hamleyi Beyaz yapar. Her sırada tam olarak bir taş oynarsın; şahla kaleyi birlikte oynatan rok bunun tek istisnasıdır. Taşın rakip taşın bulunduğu kareye gelirse o taşı alırsın ve alınan taş satranç tahtasından çıkar. Altı çeşit taşın hepsi farklı hareket eder ve oyunun özü de bu farktır: at sıçrar, fil çaprazlar boyunca kayar, piyon her seferinde bir kare ileri ilerler.

Şansın hiçbir payı yoktur. İki oyuncu da satranç tahtasındaki her şeyi her an görür, bu yüzden bir satranç oyununu yalnızca verilen kararların kalitesi belirler. Kuralları öğrenmek otuz dakika kadar sürer: altı taş çeşidi, üç özel hamle, tek bir amaç. Shannon'ın tahminine göre olası oyun sayısı yaklaşık 10 üzeri 120'dir; bu, gözlemlenebilir evrendeki atom sayısından (yaklaşık 10 üzeri 80) daha büyüktür, yani hiçbir oyuncunun önünde yeni pozisyonlar hiç tükenmez.

Satranç tahtası ve altı taş

Bir satranç oyununun başlangıç dizilişi: her ordunun önünde sekiz piyon, köşelerde kaleler, sonra atlar, filler ve şahın yanında kendi renginde bir karede duran vezir
Başlangıç pozisyonu: her tarafta on altı taş, her vezir kendi rengindeki karede.

Satranç tahtasında açık ve koyu renkler sırayla dizilmiş 64 kare vardır ve tahta her oyuncunun sağ köşesinde açık renkli bir kare olacak şekilde konur. Sütunlara dikey denir ve a'dan h'ye kadar harflerle gösterilir; satırlara yatay denir ve Beyaz'ın tarafından başlayarak 1'den 8'e kadar numaralanır. Her oyuncu aynı on altı taşla, kendine en yakın iki yatayda başlar: önde sekiz piyon, arkalarında köşelerde iki kale, iki at, iki fil, vezir ve şah.

  1. 1.Şah: her yöne bir kare gider. Asla alınmaz ve kaybetmeyi göze alamayacağın tek taştır.
  2. 2.Vezir: bir yatay, bir dikey ya da bir çapraz boyunca istediği kadar gider. Satranç tahtasındaki en güçlü taştır.
  3. 3.Kale: yataylar ve dikeyler boyunca istediği kadar gider. Her tarafta iki tane vardır ve köşelerden başlarlar.
  4. 4.Fil: çaprazlar boyunca istediği kadar gider. Her tarafın biri açık, biri koyu karelerde olmak üzere iki fili vardır ve filler asla renk değiştirmez.
  5. 5.At: L şeklinde gider, bir yöne iki kare ve yana bir kare; diğer taşların üzerinden atlayabilen tek taştır.
  6. 6.Piyon: bir kare ileri gider, başlangıç karesinden ise iki kare gidebilir; çapraz olarak bir kare ileriden alma yapar, asla geri gitmez ve satranç tahtasının öbür ucuna ulaşınca vezir, kale, fil ya da ata dönüşür.

Her adımı bir diyagramla gösteren kurulum rehberi satranç tahtası kurulumu sayfasındadır; her taşın değiş tokuşta ne kadar değerli olduğunu anlatan rehber (piyon 1, at ve fil 3, kale 5, vezir 9) ise satranç taşlarının değerleri sayfasındadır.

Amaç: şah mat

Son yatayda şah mat: a8'deki beyaz kale sekizinci yatay boyunca g8'deki siyah şaha saldırıyor, f7, g7 ve h7'deki piyonlar bütün kaçış karelerini kapatıyor ve hiçbir siyah taş araya giremiyor ya da kaleyi alamıyor
Arka yatayda şah mat: kale şaha saldırır, şahın kendi piyonları bütün kaçış yollarını kapatır.

Şah aslında hiçbir zaman alınmaz. Şah saldırı altındaysa şah çekilmiş demektir ve oyuncu buna hemen şu üç yoldan biriyle karşılık vermelidir: şahı güvenli bir kareye götürmek, araya bir taş koymak ya da saldıran taşı almak. Bu üçünden hiçbiri mümkün değilse şah mat olmuştur ve oyun biter. Satranç tahtası en basit örneği gösteriyor. Beyaz'ın a8'deki kalesi arka yatay boyunca siyah şaha saldırıyor, f7, g7 ve h7'deki piyonlar şahın kendi kaçış karelerini kapatıyor ve Siyah'ın yatayı kapatacak ya da kaleyi alacak hiçbir taşı yok. Şah mat, oyun bitti.

Bir oyun beraberlikle de bitebilir. En sık görülen yollar şunlardır: iki oyuncu beraberlikte anlaşır; aynı pozisyon üç kez tekrarlanır; hiç alma ve piyon hamlesi olmadan elli hamle geçer; iki tarafta da mat yapmaya yetecek kadar taş kalmaz; ya da sırası gelen tarafın hiç kurallara uygun hamlesi yoktur ama şahı da çekilmemiştir, buna pat denir. Pat en çok kazanan tarafın veziri yalnız kalmış rakip şahın yanındayken olur: her vezir hamlesinden önce rakip şahın gidebileceği kareleri say ve mat satranç tahtasına gelene kadar ona en az bir kare bırak. Pat ve şah mat sayfası aradaki farkı tahtalar üzerinde gösterir.

Kısa bir tarihçe

Oyunla ilgili bilinen en eski yazılı kayıtlar yedinci yüzyılın başlarına aittir. Bu kayıtlar Hindistan'da sekize sekizlik bir tahtada oynanan chaturanga'yı anlatır. Sanskritçe adı ordunun dört bölümü anlamına gelir: piyadeler, süvariler, filler ve savaş arabaları; bunlar piyonun, atın, filin ve kalenin atalarıdır. Tarihçiler uzun süre oyunun 600'lerin başında kuzeybatı Hindistan'da doğduğu konusunda hemfikirdi; bu görüş son yıllardaki araştırmalarda sorgulandı ama onun yerini alacak daha eski bir kaynak bulunamadı. Aynı döneme ait Farsça bir metin olan Chatrang-namak, oyunun I. Hüsrev'in hükümdarlığı sırasında Sasani sarayına nasıl ulaştığını ve orada chatrang adını aldığını anlatır.

Yedinci yüzyılda Arapların İran'ı fethinden sonra oyun shatranj adını aldı ve tüccarlar ile bilginlerle birlikte Kuzey Afrika üzerinden İspanya'ya ve İtalya'ya yayıldı. İngilizcedeki check, chess ve checkmate sözcükleri de bu yoldan gelir: şah Farsçada hükümdar demektir, şah mat da hükümdar çaresiz kaldı anlamına gelir. Bilinen en eski satranç kitabı olan el-Adli'nin Kitab ash-shatranj adlı eseri 840 civarında Arapça yazıldı.

Orta Çağ Avrupa'sında satranç yavaştı: vezir çapraz olarak bir kare, fil ise tam iki kare gidebiliyordu. Bugünkü hamleler 1475 civarında İspanya'nın Valensiya şehrinde ortaya çıktı; vezir ve fil uzun mesafeli güçlerini, piyonlar da ilk hamlede iki kare gitme hakkını o zaman kazandı. Yeni oyun İtalya ve Fransa'ya yayıldı ve birkaç küçük düzenlemeden sonra (rok, geçerken alma ve terfinin bugünkü biçimleri) bugün oynanan oyuna dönüştü. Kurallar on dokuzuncu yüzyılın sonunda tamamen standart hale geldi.

Düzenli satranç organizasyonları on dokuzuncu yüzyılın bir buluşudur. Wilhelm Steinitz 1886'da, ilk resmi dünya şampiyonluğu maçı sayılan karşılaşmada Johannes Zukertort'u yendi. Dünya satranç federasyonu FIDE, ilk satranç Olimpiyatı'nı düzenlemek için 1924'te Paris'te kuruldu ve bugün dünya şampiyonasını ve rating sistemini yönetiyor. İlk internet satranç sunucusu 1992'de açıldı ve bugün dünyadaki oyunların çoğu çevrim içi oynanıyor. 2024'te şampiyonluk unvanı oyunun doğduğu ülkeye döndü: Hindistan'dan Gukesh Dommaraju dünya şampiyonu oldu. Bu bölümdeki tarihler Murray'in A History of Chess (1913) adlı kitabına ve sonraki araştırmalara dayanır.

Bir oyun nasıl ilerler

Seviye ne olursa olsun her oyun aynı üç aşamadan geçer. Kabaca ilk on hamleyi kapsayan açılışta iki oyuncu da taşlarını arka yataydan çıkarır, dört merkez karesi için mücadele eder ve rok yaparak şahını güvenli bir köşeye alır. Oyun ortasında ordular karşı karşıyadır: taşlar kazanılır ve kaybedilir, saldırılar başlar. Yeni başlayanlar arasındaki oyunların çoğu da burada, karşılıksız alınabilecek bir yerde bırakılan bir taş yüzünden belli olur. Oyun sonunda tahtada az taş kalır, şah savaşmak için ortaya çıkar ve piyonlar terfi etmek için ilerler.

Rekabetçi oyunlar saatle oynanır. Her oyuncunun tüm hamleleri için belirli bir süresi vardır ve süresi biten kaybeder. FIDE'nin kategorileri şöyle: blitzte her oyuncunun on dakika veya daha az süresi olur, rapidte ondan fazla ve altmıştan az, klasikte ise bir saat veya daha fazla. Her hamle cebirsel notasyonla yazılabilir; örneğin Nf3, bir atın f3 karesine gittiği anlamına gelir. Böylece şimdiye kadar oynanmış her oyun kısa bir metin satırından yeniden oynanabilir. Satranç notasyonu tüm sistemi anlatır.

Bugün nasıl başlarsınız

İlk oyunun için ne bir satranç takımına ne de bir derse ihtiyacın var. Zapp Chess'i Google Play mağazasından ya da App Store'dan indir. Zapp oyunları, taşların zaten geliştiği, özenle seçilmiş bir oyun ortası pozisyonuyla başlar ve materyalde iki puan öne geçen ilk oyuncu kazanır. Böylece bir oyun birkaç dakika sürer ve ezberlenmiş açılış hamlelerini tamamen atlar. Tek telefonu olan iki kişi uygulamadaki elden ele oynama modunu kullanabilir ve aynı ekranda sırayla oynayabilir.

Sonra şu sırayla öğrenin: yeni başlayanlar için satranç nasıl oynanır her kuralı üzerinde hamle yapabileceğiniz bir satranç tahtasıyla anlatır, satranç kuralları bir şeye bakmak istediğinizde tüm kuralları listeler, yeni başlayanlar için satranç stratejileri ilk oyunlarınız için beş plan verir, yeni başlayanlar için satranç açılışları da ilk on hamleyi anlatır. Oynadığınız bir oyunu incelemek istediğinizde ücretsiz analiz tahtası Stockfish'i tarayıcınızda çalıştırır.

Satranç hakkında sık sorulan sorular

Satranç basitçe nedir?

Satranç, 64 karede iki kişiyle oynanan bir masa oyunudur. Her oyuncunun farklı şekillerde hareket eden on altı taşı vardır. Oyuncular sırayla birer taş oynar ve rakibin şahını alınmaktan kaçamayacağı şekilde kıstıran kazanır. Gizli hiçbir şey yoktur, zar da atılmaz: iki oyuncu da tüm satranç tahtasını görür, bu yüzden daha iyi kararlar kazanır.

Satranç nereden geldi?

Bilinen en eski yazılı kayıtlar yedinci yüzyılın başlarına aittir ve Hindistan'ı gösterir. Orada sekize sekiz bir tahtada çaturanga adlı bir oyun oynanıyordu. Oyun İran'a çatrang, Arap dünyasına şatranc olarak ulaştı. Avrupa'ya ise İspanya ve İtalya üzerinden geldi; vezirin ve filin bugünkü hareketleri de 1475 civarında orada ortaya çıktı.

Satrancın amacı nedir?

Şah mat: rakip şaha, alınmaktan kaçamayacağı şekilde saldırmak. Bu sırada taş almak işe yarar, çünkü daha büyük bir ordu şah matı kolaylaştırır. Ama oyun alınan taşları sayarak kazanılmaz. İki oyuncu da şah matı zorlayamazsa oyun beraberlikle biter.

Bir satranç oyunu ne kadar sürer?

Oyuncular nasıl anlaşırsa. Saatsiz, keyif için oynanan bir oyun genelde on dakika ile bir saat arasında sürer. Online oyunlar bir dakikalık bullet'tan on dakikalık rapide kadar değişir. Zapp Chess oyunu ise oyun ortasında başlar ve bir oyuncu materyalde iki puan öne geçince biter, bu yüzden çoğu birkaç dakikada tamamlanır.

Satranç öğrenmesi zor mu?

Kuralları öğrenmek bir öğleden sonra sürer: altı taşın hareketi, üç özel hamle (rok, geçerken alma ve terfi) ve şah, şah mat ve pat kavramları. İyi oynamak daha uzun sürer, ama ilk büyük gelişme, yani taşları bedavaya alınabilecekleri yerlerde bırakmamak, birkaç düzine oyun içinde gelir.

Ücretsiz satranç oynayabilir miyim?

Evet. Zapp Chess uygulamasını Google Play ve App Store'dan ücretsiz yükleyebilirsiniz ve uygulamadaki her oyun ücretsizdir.

Devam edin: yeni başlayanlar için satranç nasıl oynanır, yedi adımda tüm kurallar ve adım adım satranç tahtası dizilişi.

Daha fazla satranç rehberi: Tüm satranç rehberleri · Satranç Kuralları

Bu sayfa başka dillerde: English · Deutsch · Tiếng Việt · Polski · Русский · ไทย · Italiano · Español · Português

Zapp Chess

Ücretsiz hızlı satranç uygulaması · ★ 4.5· ★ 4.4

YükleYükle